ΕΠΤΑ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΕΚΤΥΠΩΣΕΙΣ ΑΕ

Μέσα Ιούνη… στο κέντρο της Αθήνας, στην καρδιά της πρωτεύουσας το θερμόμετρο αγγίζει τους 36 βαθμούς. Στο Θέατρο «Αθήναιον» ο Πλούτος του Αριστοφάνη κάνει την εμφάνιση του για να βρει το φως του, εξαφανίζοντας την Πενία και ανταμείβοντας τους «δίκαιους». Ο «αριστοφανικός» Θύμιος Καρακατσάνης, σκηνοθετεί και πρωταγωνιστεί στην παράσταση, καυτηριάζοντας με τα λόγια του Αριστοφάνη την «παράνοια» του σήμερα. Απίστευτο ότι ανάμεσα στις πολυκατοικίες του κέντρου των Αθηνών, υπάρχει μια όαση πολιτισμού, που φιλοξενεί το Σωτήρη Μουστάκα, το Γιώργο Κωνσταντίνου, τη Βάσια Τριφύλλη και πολλούς ακόμη γνωστούς ηθοποιούς…

Η πλατεία σιγά, σιγά γεμίζει. Τα φώτα χαμηλώνουν και η παράσταση αρχίζει… Η καθημερινότητα μας περνάει από το κοφτερό μαχαίρι του Αριστοφάνη… ο Πλούτος βρίσκει το φως του, η Πενία εξαφανίζεται και όλα αυτά αποδεικνύονται ένα… ωραίο όνειρο του «Καρίωνα» που κοιμήθηκε ξεσκέπαστος!
Λίγα λεπτά αργότερα συναντώ το Θύμιο Καρακατσάνη στο καμαρίνι του. Περιμένω υπομονετικά να χαιρετίσει τους θαυμαστές του, τους φίλους του και σκέφτομαι όσα θα θελα να τον ρωτήσω…
Τον Πλούτο θα τον δούμε και στο Αρχαίο Θέατρο του Δίου 31 Ιουλίου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Ολύμπου. Εκεί που θα δούμε την Άννα Συνοδινού και τους Βάτραχους, τη Λυδία Κονιόρδου και τους Πέρσες… εκεί που θα δούμε το Μιχάλη Χατζηγιάννη και τη Δέσποινα Βανδή να ολοκληρώνει τις φετινές εκδηλώσεις του Φεστιβάλ…

Άραγε συμβαδίζουν με την ιερότητα του χώρου οι φετινές θεατρικές και μουσικές παραστάσεις; Υπάρχουν διακριτά όρια ανάμεσα στον «ποιοτικό και εμπορικό πολιτισμό»;
Χιλιάδες πράγματα γυρίζουν στο μυαλό μου… για όλα αυτά που θα θελα να ρωτήσω, για όλα όσα θα θελα να μάθω…
Ο Θύμιος Καρακατσάνης με ανταμείβει με ένα πλατύ χαμόγελο. Ειλικρινής, αληθινός, με «ανδροπρεπή σκέψη» όπως λέει και ο ίδιος, μιλάει για όλα.
«Ένας χώρος είναι ιερός όταν γίνονται ιερά μέσα» για να συμπληρώσει λίγο αργότερα «οι αρχαίοι χώροι θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται το πολύ, πολύ για σύγχρονα κλασικά δράματα».

Αντιτείνοντας από την πλευρά μου την άποψη πως ότι πάει στην Επίδαυρο, παίρνει ελευθέρας για όλα τα αρχαία θέατρα, σχολιάζει «όποιος πάει στην Επίδαυρο και πουλάει φιστικιά και πασατέμπο μαζί με μεταξωτές κορδέλες δεν μας ενδιαφέρει» ενώ αρνείται να παραδεχθεί πως στην Επίδαυρο παρουσιάζονται μόνο ποιοτικές παραστάσεις.
Η κουβέντα φτάνει και στην πολιτική και στις προτάσεις που δέχεται για να ασχοληθεί μ’ αυτή, όπου σχολιάζει «Η τέχνη είναι μια απόλυτη πολιτική πράξη. Το να μπεις στον πολιτικό στίβο είναι εκποίηση των πεποιθήσεων σου»
Στις επόμενες γραμμές ο Θύμιος Καρακατσάνης μιλάει για τους στόχους του και τα οράματα. Απαντάει σε όσους «βάζουν νερό στο κρασί του πολιτισμού» για να επιβιώσουν οικονομικά, λέγοντας πως «το αμάρτησα για το παιδί μου πείθει όλους, εκτός από την ίδια την πόρνη».


Ερ: Ακόμη ένα καλοκαίρι με μια αριστοφανική παράσταση, σκηνοθετημένη από σας. Ο Πλούτος θα επισκεφθεί και την Πιερία… θα εγκατασταθεί και στο Αρχαίο Θέατρο του Δίου…
Απ: Το Φεστιβάλ Ολύμπου είναι ένας θεσμός που αγκαλιάζει δεκαετίες τώρα στοργικά, εμένα και τη δουλειά μου. Είμαι από τους ανθρώπους που του είμαι ευγνώμων. Γνωρίζω το πρώην καλλιτεχνικό Διευθυντή το Γιώργο τον Φουρνιάδη, ο οποίος είναι ένας άνθρωπος που έδινε στο Φεστιβάλ πολλά πράγματα. Ακόμη και την υγεία του.
Ο Πλούτος είναι μια παράσταση που θα τη δει και η Περιφέρεια. Ειδικά περιοχές που έχουν παίξει σημαντικό ρόλο στον πολιτισμό, όχι μόνο κατά την αρχαιότητα, αλλά και σήμερα.

Ερ: Πόσο δύσκολο είναι να γίνεται κάτι καινούργιο σε ένα έργο που εδώ και πολλά χρόνια ανεβαίνει, από διάφορους θιάσους στην Ελλάδα. Πόσο δύσκολο να γίνει «ελκυστικό» για το θεατή; Αρκεί και μόνο, η διαχρονικότητα του λόγου, του Αριστοφάνη;
Απ: Τα έργα του Αριστοφάνη όποτε και να τα διαβάσεις, όποιο καιρό, διαπιστώνεις ότι μιλάει για την εποχή σου!
Κάθε φορά που ανεβάζω το ίδιο έργο ανακαλύπτω και κάτι άλλο στο λόγο του. Έχω ανεβάσει τις «Νεφέλες» επτά φορές! Μια σαν ηθοποιός και έξι ως σκηνοθέτης. Κάθε φορά ανακάλυπτα νέα στοιχεία και πάντα αναρωτιόμουν, πως δεν τα είχα διαπιστώσει τις προηγούμενες φορές.
Ο Αριστοφάνης κάνει τέτοια απόσταξη στην καθημερινότητα, που όποια «καθημερινότητα» και να ζούμε, το έργο του είναι «κοφτερό νυστέρι» πάνω της! Για αυτό πιστεύω ότι μπορεί να ανέβει ένα έργο του Αριστοφάνη, από αρκετούς θιάσους την ίδια χρονιά, αρκεί να έχουμε άποψη. Να μην αντιγράφουμε ο ένας τον άλλον… ή να κλέβουμε… είναι σημαντικό να έχουμε άποψη!

Ερ: Είναι σωστή η αντίληψη ότι επειδή είναι έργο του Αριστοφάνη, de facto η παράσταση θα είναι και ποιοτική;
Απ: Όχι βέβαια! Κατ’ αρχήν ο καθένας κάνει αυτό που πιστεύει, αλλά το έργο του Αριστοφάνη έχει δυο όψεις. Η μια όψη είναι ότι έχουμε να κάνουμε με πραγματικά λαϊκό Θέατρο, βγαλμένο μέσα από τις θρησκευτικές γιορτές των προγόνων μας. Η άλλη άποψη είναι ότι πρόκειται για το πιο δημοκρατικό βήμα που έχει γεννήσει ανθρώπινο μυαλό. Έχει φοβερή ποίηση… Ο Αριστοφάνης θεωρούνταν από τους σύγχρονούς του, εφάμιλλος της Σαπφούς, της Λέσβιας.
Μέσα σε όλο αυτό, υπάρχει μια Διονυσιακή λατρεία, που αν την αντιληφθείς, αρχίζεις και απογειώνεσαι…

Ερ: Γίνεται μεγάλη συζήτηση για αυτό που λέμε «ποιοτικός ή εμπορικός» πολιτισμός, αν και είναι αδόκιμη έκφραση. Υπάρχει η άποψη ότι πολιτισμός είναι και ο Καρακατσάνης και η Βίσση. Και η Συνοδινού και η Βανδή. Υπάρχουν διακριτά όρια;
Απ: Τι γραμμές να υπάρχουν…. Ο Καρακατσάνης πάει… στην τουαλέτα… ε δε θα αναφερθεί κάποιος σ’ αυτήν του την πράξη σαν πολιτιστική!
Για κάποιους άλλους προβάλουν γεννητικά όργανα, προβάλουνε κοσμικότητες, κομματική ταυτότητα και γενικά προσωπική ζωή.
Σήμερα που όλα μπορούν να πουληθούν, αν βρει κάποιος να πλασάρει αυτό που θα πουληθεί και καταφέρει να το πουλήσει, θεωρείται πετυχημένος.

Ερ: Υπάρχει η αντίληψη, ότι η Επίδαυρος είναι η «κολυμπήθρα του Σιλωάμ» και πως ότι παρουσιαστεί εκεί μπορεί να παρουσιαστεί σε οποιοδήποτε αρχαίο, ιερό τόπο.
Απ: Θα έλεγα ότι θα μπορούσα να μπω εύκολα και με ευχαρίστηση στο Αρχαίο Θέατρο του Δίου αν το κοινό άρχιζε να καθότανε από εκεί που αρχίζει η ορχήστρα.
Δεν καταλαβαίνω την ιερότητα των χώρων. Όμως σκέφτομαι ότι ένας χώρος είναι ιερός όταν γίνονται ιερά μέσα! Όποιος πάει στην Επίδαυρο και πουλάει φιστικιά και πασατέμπο μαζί με μεταξωτές κορδέλες δεν μας ενδιαφέρει.
Ευτυχώς σ’ αυτόν τον τόπο υπάρχουν αρκετοί που πραγματικά κάνουν πολιτιστική δουλειά. Ευτυχώς υπάρχουν και να τους έχει καλά ο θεός Διόνυσος, γιατί τους χρειαζόμαστε

Ερ: Λίγες μέρες μετά από τη δική σας παράσταση στο αρχαίο Θέατρο του Δίου θα κλείσει τις φετινές εκδηλώσεις του Φεστιβάλ, το οποίο είναι αφιερωμένο στη νεολαία, η Δέσποινα Βανδή. Δεν μπαίνω στη λογική του αν είναι καλή ή κακή καλλιτέχνης….
Απ: Οι αρχαίοι χώροι θα έπρεπε να χρησιμοποιούνται το πολύ, πολύ για σύγχρονα κλασικά δράματα! Ας πούμε για να ανέβει ένας «Οθέλος», ή ένα άλλο Σαιξπηρικό έργο.
Το να βάζεις σπουδαίους τραγουδιστές, όπως αυτοί που αναφέρατε, μέσα σ’ αυτό τον χώρο… κατά την κρίση μου δεν θα το έκανα ποτέ εγώ, όπως δε θα το έκανε ούτε ο Γιώργος ο Φουρνιάδης, ούτε ο Θανάσης ο Μπίντας, αλλά και άλλοι φίλοι μου.

Ερ: Ο ΟΡ.ΦΕ.Ο. όμως θεωρεί ότι η συγκεκριμένη παράσταση θα είναι κερδοφόρα για το Φεστιβάλ και θα εξασφαλίσει τη συνέχεια του. Μπαίνουμε σε μια άλλη λογική για το κατά πόσο η Πολιτεία στηρίζει και βοηθάει τέτοιους Οργανισμούς, ιδιαίτερα στην Περιφέρεια…
Απ: Από τη μια λέω έχω έχουν δίκιο, μόλις προβάλουν οικονομικά θέματα. Από την άλλη όμως το «αμάρτησα για το παιδί μου» πείθει όλους, εκτός από την ίδια την πόρνη. Η ίδια ξέρει πολύ καλά ότι αμάρτησε γιατί μπορούσε η ψυχή της να είναι αμαρτωλή και ασφαλώς και το κορμί της. Κανένας δεν αμαρτάνει για το παιδί του… ίσα, ίσα εξαγνίζεται!
Δεν μπορώ να κρίνω… αν είχα εγώ ένα Φεστιβάλ, τότε θα έκανα αυτό που πιστεύω και θα μπορούσα να κρίνω και τους άλλους…

Ερ: Θα μπορούσατε να αφήσετε το κέντρο για να εργαστείτε ως Καλλιτεχνικός Διευθυντής σε ένα Φεστιβάλ της Περιφέρειας, μακριά από την Αθήνα;
Απ: Βεβαίως θα πήγαινα, αν οι στόχοι του ήταν συνυφασμένοι με αυτό που πιστεύω εγώ για την πολιτιστική ζωή του τόπου, αλλά και στην ουσία, για τη συνέχεια αυτού του περίφημου πολιτισμού.
Βασικά δεν πιστεύω ότι υπάρχει λόγος να σκέφτεται κάποιος για το τι πρέπει να κάνει στον πολιτισμό. Αν σκέφτεται σημαίνει ότι δεν έχει σκέψη.
Ο πολιτισμός απλώνεται παντού, σαν το φως του ήλιου που περιβάλλει τη γη.
Αν σκέφτεσαι πώς να βάλεις τον ήλιο και από ποια συννεφάκια να περάσει για να δείξει το φως του, τότε όλα αυτά είναι τερτίπια μιας υποκουλτούρας, που λέγεται αμερικάνικη ή ευρωπαϊκή υποκουλτούρα.
Ο Πολιτισμός δεν έχει διλήμματα. Το μόνο που έχει είναι στόχο. Ο στόχος μας σ’ αυτή τη χώρα θα έπρεπε να είναι η συνέχεια του σπουδαίου γεγονότος της αναβίωσης του αρχαίου δράματος και της Αττικής κωμωδίας. Θα έπρεπε να είναι στόχος, η συνέχεια του θεάτρου όλων των τεχνών, που γεννήθηκαν σ’ αυτόν τον τόπο και που πρέπει να έχουν «πατήματα» και συνέχεια μέσα στους χρόνους που θα έρθουν.

Ερ: Ο Μανώλης Ρασούλης μιλώντας στην «ΕΠΤΑ» είχε αναφερθεί σε μια «παράγκα» που λυμαίνεται το χώρο του τραγουδιού. Διαβλέπετε μια αντίστοιχη «παράγκα» και στο χώρο του Θεάτρου;
Απ: Παντού υπάρχουνε παράγκες. Έχουμε έναν πόλεμο για να επικρατήσει μια παγκόσμια υποκουλτούρα, για να είναι εύκολη λεία ο πολίτης, εύκολα προσαρμοζόμενος στα κελεύσματα της παγκοσμιοποίησης. Μέσα σ’ αυτόν τον πόλεμο έχουμε «παράγκες». Στις κατεστραμμένες πόλεις υπάρχουν πάρα πολλές παράγκες. Και κάθε φορά αυτές οι παράγκες, από τον ίδιο το λαό ή φτιάχνονται ή καίγονται ή κάποιες φορές τις προσέχουνε γιατί είναι η ίδια τους η ιστορία. Μπορεί να είναι αυτό που δίνει μανία, δίνει δύναμη για αγώνα.
Υπάρχουν όμως και οι «παράγκες» για να στεγάσουνε μετά από ένα πόλεμο τις πόρνες, γιατί αυτές έχουν μια μεγάλη δικαιολογία… «αμάρτησα για το παιδί μου». Αν έχουν παιδί είναι άλλο θέμα! Κωλόπαιδο πάντως έχουν… και μετέφερε τα όπως τα λέω!

Ερ: Ο λόγος σας είναι έντονα πολιτικός. Οι προτάσεις υποθέτω για να στρατευθεί τε σε ένα κόμμα υπάρχουν. Προτάσεις πιθανόν να υπάρχουν και αυτήν την περίοδο λίγο πριν τις Δημοτικές εκλογές. Ποιοι είναι οι λόγοι που δεν έχετε ακολουθήσει το παράδειγμα άλλων συναδέλφων σας; Δεν πρέπει οι άνθρωποι των τεχνών και μέσα από τα θεσμικά όργανα της Πολιτείας να πολεμούν αυτό που καταδικάζουν, όπως η παγκοσμιοποίηση;
Απ: Πάντοτε οι άνθρωποι που είναι στην πολιτική και ανήκουν στην τέχνη νομίζω ότι κάνουν ένα λάθος. Η τέχνη είναι μια απόλυτη πολιτική πράξη. Το να μπεις στον πολιτικό στίβο είναι εκποίηση των πεποιθήσεων σου. Είναι μια ψηφοθηρική πράξη, που ο Διόνυσος, εμένα τουλάχιστον μιας και αναφερόμαστε στο δικό μου λειτούργημα, θα μπορούσε να με καταστρέψει.
Πιστεύω πως ότι έχω να προσφέρω στην πατρίδα μου, στον κόσμο όλο, το προσφέρω πάνω στο σανίδι. Αυτό μου φτάνει. Δεν μπορώ ποτέ να συμβιβάζομαι με κομματικές γραμμές… δεν μπορείς να βλέπεις ένα ποτήρι και να σου λένε ότι είναι δεξαμενή! Εγώ θα το λέω ποτήρι! Θα με είχαν εκδιώξει «με τα πολλών επαίνων» από τα κόμματα. Αλλά και να μη με είχαν διώξει γιατί πιθανότατα θα τους βόλευε η ψηφοθηρία, αν ήμουνα, δε θα το έκανα ποτέ στη ζωή μου, με πλήρη γνώση ότι εγώ τις ιδέες μου δεν τις πουλάω, για κανέναν και για τίποτα.

Ερ: Αυτή η στάση όμως δεν ανοίγει το δρόμο σε ανθρώπους άσχετους με τον πολιτισμό, στο να διαχειρίζονται τα του πολιτισμού;
Απ: Αν θέλει η Πολιτεία, αν θέλουν οι πολιτικοί άνδρες που προΐστανται στον πολιτισμό, μπορούν να με καλούν και να τους λέω την άποψη μου. Δυστυχώς όμως, επειδή έχω στιβαρή φωνή, ανδροπρεπή σκέψη, έχω θέση καθαρά δημοκρατική, ανθρωπιστική, δε θα με φωνάξουν.

Ερ: Πότε ήταν η τελευταία φορά που με κάποιο παράγοντα του πολιτισμού, συζητήσατε για το χώρο που υπηρετείται, για τις σκέψεις και τα οράματά σας;
Απ: Δεν ενδιαφέρθηκε κανένας ειδήμονας για τη γνώμη μου. Επίσης κι εγώ δεν ενδιαφέρομαι για αυτούς. Τη γνώμη μου για αυτούς τη λέω πάνω στη σκηνή, εκεί όπου δουλεύω, ιδρώνω και κουράζομαι!

Ερ: Μετά από μια διαδρομή 46 ετών στο θέατρο, τι είναι αυτό που θα θέλατε να κάνετε και μέχρι τώρα δεν σας έχει δοθεί η ευκαιρία;
Απ: Αν πίστευα ότι θα λυνόντουσαν όλα τα προβλήματα γιατί εγώ θα έκανα κάτι, θα σας απαντούσα ευθέως τι είναι αυτό που θέλω. Επειδή πιστεύω ότι άλλα πράγματα πρέπει να προηγηθούν για να αλλάξει κάτι, θα ήθελα αν είναι δυνατόν, να μπορούσα να κάνω τους λαούς να ξυπνήσουν. Τότε ίσως να μπορούσα να κοιμηθώ ευχάριστα…
Όσο για τους ρόλους και το θέατρο… δε με ενδιαφέρουν οι ρόλοι… με ενδιαφέρουν οι στόχοι! Με ενδιαφέρουν τα θέματα… οι ρόλοι έρχονται και παρέρχονται…